Rodzaje operacji kręgosłupa – czym różnią się mikrodiscektomia, fenestracja, dekompresja i stabilizacja?

Rodzaje operacji kręgosłupa

Określenie „operacja kręgosłupa” może oznaczać bardzo różne zabiegi. U jednego pacjenta będzie to stosunkowo niewielka mikrodiscektomia wykonywana w celu odbarczenia korzenia nerwowego, u innego rozleglejsza dekompresja kanału kręgowego, a jeszcze u innego stabilizacja obejmująca kilka segmentów kręgosłupa.

Ma to znaczenie również z punktu widzenia późniejszej fizjoterapii. Inaczej może wyglądać powrót do aktywności po mikrodiscektomii, inaczej po zabiegu odbarczającym, a jeszcze inaczej po wielopoziomowej stabilizacji kręgosłupa.

Warto więc wiedzieć, jaki dokładnie zabieg został wykonany i jaki był jego cel, o czym można przeczytać w dalszej części artykułu. 

Dlaczego wykonuje się operacje kręgosłupa?

Operacyjne leczenie kręgosłupa może być rozważane między innymi w przypadku:

• przepukliny krążka międzykręgowego powodującej ucisk struktur nerwowych,
• zwężenia kanału kręgowego,
• zwężenia otworów międzykręgowych,
• niestabilności kręgosłupa,
• kręgozmyku,
• niektórych złamań,
• deformacji kręgosłupa,
• guzów zlokalizowanych w obrębie kręgosłupa lub kanału kręgowego,
• infekcji lub innych zmian powodujących ucisk struktur nerwowych.

Jednym z głównych celów wielu operacji jest odbarczenie korzenia nerwowego, rdzenia kręgowego lub struktur znajdujących się w kanale kręgowym. W innych sytuacjach konieczne jest również ustabilizowanie danego odcinka.

Nie każda operacja wykonywana jest jednak w ten sam sposób.

1. Discektomia i mikrodiscektomia

Na czym polega?

Discektomia polega na usunięciu części lub całości krążka międzykręgowego, który może uciskać struktury nerwowe.

Mikrodiscektomia jest odmianą zabiegu wykonywaną z mniejszego dostępu, z wykorzystaniem powiększenia optycznego lub innych technik umożliwiających precyzyjne dotarcie do operowanego miejsca.

Najczęściej kojarzymy ją z leczeniem przepukliny krążka międzykręgowego w odcinku lędźwiowym, która powoduje ucisk korzenia nerwowego i objawy takie jak ból promieniujący do kończyny, zaburzenia czucia czy osłabienie siły mięśniowej.

Co zostaje usunięte?

Nie oznacza to zazwyczaj „wyjęcia całego dysku”. Neurochirurg usuwa przede wszystkim fragment odpowiedzialny za ucisk struktur nerwowych.

Discektomia może być również elementem większej operacji — np. połączonej z dekompresją lub stabilizacją.

Co ma znaczenie w rehabilitacji?

Między innymi:

• poziom, na którym wykonano operację,
• zakres zabiegu,
• stan neurologiczny przed i po operacji,
• długość występowania objawów przed zabiegiem,
• gojenie rany,
• aktualny poziom bólu i tolerancja aktywności.

Sam fakt wykonania mikrodiscektomii nie mówi więc jeszcze wszystkiego o tym, jak powinien wyglądać powrót pacjenta do sprawności.

2. Fenestracja

Termin fenestracja jest często spotykany w dokumentacji pacjentów po operacjach dyskopatii. W dużym uproszczeniu polega na wykonaniu odpowiedniego dostępu do kanału kręgowego poprzez częściowe usunięcie struktur kostnych i/lub więzadłowych, dzięki czemu chirurg może dotrzeć do struktur wymagających odbarczenia.

Fenestracja może stanowić element zabiegu dekompresyjnego lub discektomii, dlatego w dokumentacji pacjenta można spotkać na przykład informację o fenestracji połączonej z usunięciem fragmentu przepukliny krążka.

Warto o tym pamiętać: nazwy znajdujące się na karcie wypisowej często nie opisują jednej całkowicie odrębnej operacji, ale kolejne elementy jednej procedury neurochirurgicznej.

3. Laminotomia

Lamina, czyli blaszka łuku kręgu, jest jednym z elementów kostnych tworzących tylną część kręgu.

Podczas laminotomii usuwa się część blaszki łuku kręgu, aby zwiększyć przestrzeń dla struktur nerwowych lub uzyskać do nich dostęp.

Jest to więc jedna z technik stosowanych podczas zabiegów dekompresyjnych.

4. Laminektomia

Laminektomia oznacza szersze usunięcie blaszki lub blaszek łuku kręgu.

Celem jest najczęściej zwiększenie przestrzeni w kanale kręgowym i zmniejszenie ucisku na znajdujące się w nim struktury nerwowe. Zabieg może być stosowany np. w przypadku zwężenia kanału kręgowego.

W zależności od zakresu operacji oraz stanu kręgosłupa dekompresja może być wykonana samodzielnie albo zostać połączona ze stabilizacją.

5. Dekompresja kanału kręgowego

Dekompresja nie jest nazwą jednej konkretnej techniki operacyjnej.

To raczej określenie celu zabiegu: stworzenia większej przestrzeni dla uciskanych struktur nerwowych.

Może obejmować między innymi:

• częściowe usunięcie struktur kostnych,
• laminotomię,
• laminektomię,
• foraminotomię,
• usunięcie fragmentu krążka międzykręgowego,
• usunięcie innych struktur powodujących ucisk.

Dekompresja odcinka lędźwiowego jest często wykonywana w przypadku stenozy kanału kręgowego oraz ucisku korzeni nerwowych.

Dlatego określenie: „miałem dekompresję” nie mówi fizjoterapeucie jeszcze wszystkiego.

Znaczenie ma to, jak dekompresję wykonano, na ilu poziomach oraz czy zabieg został połączony ze stabilizacją.

6. Foraminotomia

Korzenie nerwowe opuszczają kanał kręgowy przez otwory międzykręgowe. Jeżeli dochodzi do ich zwężenia, korzeń nerwowy może być uciskany.

Foraminotomia polega na zwiększeniu przestrzeni w obrębie otworu międzykręgowego i odbarczeniu przechodzącego przez niego korzenia nerwowego. Zabieg może być wykonany samodzielnie lub jako element większej procedury dekompresyjnej.

7. Stabilizacja kręgosłupa

Stabilizacja jest już innym rodzajem ingerencji niż samo odbarczenie nerwu. Jej celem jest uzyskanie odpowiedniej stabilności operowanego odcinka kręgosłupa. W operacjach wykorzystywane mogą być między innymi:

• śruby przeznasadowe,
• pręty,
• implanty międzytrzonowe,
• materiał wspomagający uzyskanie zrostu kostnego.

Stabilizacja często wiąże się ze spondylodezą, czyli dążeniem do trwałego połączenia określonych segmentów kręgosłupa.

Może być stosowana między innymi przy:

• niestabilności,
• kręgozmyku,
• zmianach wymagających rozległej dekompresji,
• niektórych deformacjach,
• urazach,
• wybranych zmianach zwyrodnieniowych.

Co oznacza to dla rehabilitacji?

W przypadku stabilizacji znaczenie ma między innymi proces gojenia i powstawania zrostu kostnego.

Dlatego schemat powrotu do większych obciążeń może być inny niż po niektórych operacjach ograniczających się do dekompresji. Proces gojenia po zabiegach z zespoleniem jest również zwykle dłuższy niż po samej discektomii czy foraminotomii.

8. TLIF, PLIF i ALIF – co znaczą te skróty?

Pacjenci po operacji bardzo często trafiają do gabinetu z wypisem zawierającym skróty takie jak: TLIF, PLIF albo ALIF. Są to różne sposoby wykonania zespolenia międzytrzonowego. Ich nazwa mówi przede wszystkim o tym, z jakiego kierunku chirurg uzyskuje dostęp do operowanego segmentu.

TLIF

Transforaminal Lumbar Interbody Fusion

Dostęp wykonywany jest od strony tylno-bocznej.

PLIF

Posterior Lumbar Interbody Fusion

Dostęp do przestrzeni międzytrzonowej odbywa się od strony tylnej.

ALIF

Anterior Lumbar Interbody Fusion

W tym przypadku do odcinka lędźwiowego chirurg uzyskuje dostęp od strony przedniej, przez jamę brzuszną.

W przestrzeni po usuniętym krążku międzykręgowym może zostać umieszczony implant międzytrzonowy, którego zadaniem jest między innymi odtworzenie przestrzeni między kręgami i stworzenie warunków do uzyskania stabilnego zespolenia.

Dla fizjoterapeuty istotna jest nie tylko informacja „pacjent ma stabilizację”, ale również rodzaj dostępu chirurgicznego, liczba operowanych poziomów i zakres procedury.

9. ACDF – operacja odcinka szyjnego kręgosłupa

W przypadku odcinka szyjnego często spotykanym określeniem jest ACDF – Anterior Cervical Discectomy and Fusion.

Jest to operacja wykonywana z dostępu przedniego.

W uproszczeniu obejmuje:

• dotarcie do odcinka szyjnego od przodu,
• usunięcie zmienionego krążka międzykręgowego,
• odbarczenie struktur nerwowych,
• uzyskanie zespolenia operowanego segmentu.

Alternatywą u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów może być w niektórych przypadkach wszczepienie ruchomej protezy krążka międzykręgowego.

10. Proteza krążka międzykręgowego

Nie każda operacja wymagająca usunięcia krążka musi prowadzić do zespolenia dwóch kręgów.

U wybranych pacjentów stosuje się sztuczny krążek międzykręgowy.

Implant zastępuje usunięty krążek, a jednym z założeń takiego rozwiązania jest zachowanie ruchomości danego segmentu zamiast jego trwałego usztywnienia. Protezy mogą być stosowane zarówno w wybranych przypadkach w odcinku szyjnym, jak i lędźwiowym.

Nie każdy pacjent jest jednak kandydatem do tego typu zabiegu — decyzję podejmuje chirurg na podstawie konkretnej patologii, anatomii i innych czynników klinicznych.

11. Operacje kręgozmyku

Kręgozmyk oznacza przemieszczenie jednego kręgu względem drugiego. Nie każdy kręgozmyk wymaga operacji.

Jeżeli jednak występują określone wskazania chirurgiczne, leczenie operacyjne może obejmować:

• dekompresję struktur nerwowych,
• stabilizację,
• wykonanie zespolenia międzytrzonowego.

Zakres operacji zależy od rodzaju i stopnia kręgozmyku, występujących objawów oraz innych cech klinicznych.

12. Operacje po złamaniach kręgosłupa

W przypadku urazów celem zabiegu może być między innymi:

• zabezpieczenie niestabilnego segmentu,

• odtworzenie odpowiednich warunków anatomicznych,
• ochrona struktur nerwowych,
• wykonanie dekompresji, jeżeli występuje ich ucisk.

Zakres operacji może być bardzo różny — od stosunkowo małych procedur po wielopoziomowe stabilizacje.

Dlatego także rehabilitacja pacjenta po złamaniu kręgosłupa musi uwzględniać nie tylko sam zabieg, ale przede wszystkim rodzaj urazu oraz stan neurologiczny pacjenta.

13. Operacje guzów w obrębie kręgosłupa i kanału kręgowego

Operacje neurochirurgiczne wykonywane są również w przypadku zmian nowotworowych i innych guzów znajdujących się:

• w obrębie kręgów,
• w kanale kręgowym,
• wewnątrz opony twardej,
• w okolicy rdzenia kręgowego lub korzeni nerwowych.

Zakres zabiegu zależy przede wszystkim od rodzaju i lokalizacji zmiany. W niektórych przypadkach konieczne może być również wykonanie stabilizacji kręgosłupa.

Jest to grupa pacjentów wymagająca szczególnie indywidualnego prowadzenia i ścisłej współpracy z zespołem lekarskim.

Czy każdy pacjent po tej samej operacji powinien być rehabilitowany tak samo?

NIE! To jedna z najważniejszych informacji, którą warto zrozumieć po operacji kręgosłupa.

Dwóch pacjentów może mieć na wypisie napisane „mikrodiscektomia L5–S1”, a ich sytuacja funkcjonalna może być zupełnie inna.

Na przebieg rehabilitacji wpływają między innymi:

• dokładny rodzaj zabiegu,
• liczba operowanych poziomów,
• zastosowany dostęp chirurgiczny,
• zakres dekompresji,
• obecność stabilizacji,
• stan neurologiczny przed operacją,
• stan neurologiczny po operacji,
• czas trwania objawów przed zabiegiem,
• gojenie rany,
• obecność bólu lub zaburzeń czucia,
• osłabienie określonych grup mięśniowych,
• choroby współistniejące,
• wcześniejszy poziom aktywności,
• rodzaj wykonywanej pracy,
• cel pacjenta — od codziennej samodzielności po powrót do sportu.

Dlatego rehabilitacja po operacji kręgosłupa nie powinna być jedynie zestawem kilku uniwersalnych ćwiczeń wykonywanych według kalendarza.

Co warto zabrać na pierwszą wizytę u fizjoterapeuty?

Jeżeli jesteś po operacji kręgosłupa, bardzo przydatna jest dokumentacja medyczna. Warto zabrać przede wszystkim:

• kartę wypisową ze szpitala,
• opis wykonanego zabiegu,
• zalecenia neurochirurga,
• wcześniejsze badania obrazowe, jeżeli są dostępne,
• wynik badania histopatologicznego, jeśli był wykonywany,
• informacje dotyczące implantów, jeżeli zostały zastosowane,
• aktualną listę leków.

Dzięki temu fizjoterapeuta nie musi opierać się wyłącznie na informacji: „miałem operowany dysk”.

Może dokładnie sprawdzić, co zostało wykonane i na jakim poziomie.

Kiedy rozpocząć fizjoterapię po operacji kręgosłupa?

Nie istnieje jedna data odpowiednia dla każdego pacjenta i każdego rodzaju zabiegu. Po wielu operacjach pionizacja i podstawowa aktywność rozpoczynają się już bardzo wcześnie, czasem jeszcze w dniu operacji lub kolejnego dnia. Dalszy przebieg powrotu do aktywności zależy natomiast od charakteru procedury i zaleceń zespołu operującego. W praktyce znaczenie mają między innymi: rodzaj operacji → stan rany → objawy neurologiczne → zalecenia neurochirurga → aktualna tolerancja obciążenia → cel pacjenta.

Właśnie dlatego przed rozpoczęciem terapii warto znać dokładną dokumentację z zabiegu.

Na czym może polegać rehabilitacja po operacji kręgosłupa?

W zależności od etapu i rodzaju zabiegu może obejmować między innymi:

• edukację dotyczącą bezpiecznego powrotu do aktywności,
• ocenę stanu neurologicznego i funkcjonalnego,
• stopniowe zwiększanie codziennej aktywności,
• pracę nad zakresem ruchu,
• ćwiczenia poprawiające kontrolę i siłę,
• stopniowane obciążanie,
• pracę z blizną pooperacyjną po odpowiednim wygojeniu,
• odbudowę tolerancji siedzenia, chodzenia i innych codziennych czynności,
• przygotowanie do powrotu do pracy,
• stopniowy powrót do treningu i sportu.

W niektórych przypadkach pomocne mogą być także określone techniki terapii manualnej czy pracy z tkankami, jednak nie powinny one zastępować procesu stopniowego odzyskiwania funkcji i tolerancji obciążenia.

Co z blizną po operacji kręgosłupa?

Blizna jest naturalną konsekwencją zabiegu chirurgicznego.

Po odpowiednim zagojeniu warto ocenić między innymi:

• jej ruchomość,
• wrażliwość,
• występowanie bólu,
• reakcję na dotyk,
• zachowanie tkanek znajdujących się w jej sąsiedztwie.

Nie oznacza to jednak, że każda blizna wymaga intensywnej „mobilizacji”.

Postępowanie powinno być dostosowane do etapu gojenia, wyglądu rany i objawów pacjenta.

Jakie objawy po operacji wymagają pilnej konsultacji lekarskiej?

Fizjoterapia nie zastępuje oceny neurochirurgicznej w przypadku pojawienia się niepokojących objawów.

Pilnej konsultacji wymagać mogą między innymi:

• nowo powstałe lub wyraźnie narastające osłabienie kończyny,
• nowe zaburzenia czucia o dużym nasileniu,
• problemy z kontrolą oddawania moczu lub stolca,
• zaburzenia czucia w okolicy krocza,
• gwałtowne pogorszenie objawów neurologicznych,
• niepokojące zmiany w obrębie rany, np. nasilone zaczerwienienie czy wyciek,
• objawy ogólne mogące sugerować powikłania pooperacyjne.

Po operacji dekompresyjnej pojawienie się nowych zaburzeń siły, czucia czy kontroli pęcherza i jelit wymaga pilnej oceny medycznej.

Operacja to początek kolejnego etapu

Z perspektywy fizjoterapii bardzo ważne jest rozróżnienie między: „co zostało naprawione lub odbarczone podczas operacji”

a: „jak pacjent funkcjonuje po operacji”.

Neurochirurg może skutecznie usunąć strukturę uciskającą korzeń nerwowy albo ustabilizować wymagający tego segment kręgosłupa.

Po zabiegu pacjent nadal musi jednak stopniowo odzyskać:

• tolerancję codziennego ruchu,
• siłę,
• kontrolę,
• wydolność,
• pewność podczas wykonywania czynności,
• a często również zaufanie do własnego ciała.

I właśnie tutaj zaczyna się rola dobrze zaplanowanej rehabilitacji.

Rehabilitacja po operacji kręgosłupa w Szczecinie

W swojej pracy fizjoterapeutycznej szczególnie zajmuję się pacjentami z dolegliwościami kręgosłupa oraz osobami po zabiegach neurochirurgicznych.

Pracuję między innymi z pacjentami po:

• mikrodiscektomii i discektomii,
• fenestracji,
• operacjach dyskopatii,
• dekompresji kanału kręgowego,
• laminotomii i laminektomii,
• foraminotomii,
• stabilizacji kręgosłupa,
• zabiegach TLIF, PLIF i ALIF,
• operacjach odcinka szyjnego, w tym ACDF,
• wszczepieniu protezy krążka międzykręgowego,
• operacjach kręgozmyku.

Każdy proces rozpoczynam od zapoznania się z historią pacjenta, dokumentacją z zabiegu oraz oceną jego aktualnego stanu funkcjonalnego.

Dopiero na tej podstawie można rozsądnie zaplanować kolejne etapy powrotu do aktywności.

mgr Dominik Turzyński | Fizjoterapeuta Fizjoterapia kręgosłupa • rehabilitacja po operacjach kręgosłupa • terapia blizn | Szczecin

Źródła i materiały dla pacjentów

Przy opracowaniu materiału wykorzystano informacje edukacyjne dotyczące chirurgii kręgosłupa publikowane przez NHS, University College London Hospitals, MedlinePlus, Johns Hopkins Medicine i Cleveland Clinic.

Informacja: artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej ani zaleceń neurochirurga prowadzącego.

SKĄD SĄ MOI PACJENCI

LINKI

POPULARNE USŁUGI

Dominik Turzyński- Fizjoterapeuta

OBSERWUJ MNIE:

Profesjonalna fizjoterapia w Szczecinie – terapia bólu kręgosłupa, blizn i psychosomatyki. Skuteczna pomoc, nowoczesne metody, szybki powrót do zdrowia.

512 328 572

Mieczysława Niedziałkowskiego 47/7, 71-403 Szczecin